Web erişilebilirliği, bir web sitesinin görme, işitme, hareket ya da bilişsel engeli olan kişiler dâhil herkes tarafından algılanabilir, kullanılabilir ve anlaşılabilir olmasıdır. WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) ise W3C'nin bu hedef için yayımladığı uluslararası kılavuzdur; güncel sürüm WCAG 2.2'dir ve çoğu kurum AA seviyesini hedefler. Bu yazıda kılavuzun temelini, uygulanabilir bir kontrol listesini ve test yöntemlerini anlatıyoruz.
Erişilebilirlik, yayından önce eklenen bir eklenti değil, sitenin nasıl tasarlanıp kodlandığının sonucudur. Web sitesi geliştirme projelerinde renk paletinden form hatalarına kadar her kararı bu gözle verdiğimiz için, aşağıdaki listeyi kendi çalışma düzenimizden derledik.
WCAG nedir, hangi ilkelere dayanır?
WCAG, web standartlarını belirleyen W3C (World Wide Web Consortium) tarafından yayımlanır. Güncel sürüm, 2023'te yayımlanan WCAG 2.2'dir. Kılavuz test edilebilir başarı ölçütlerinden oluşur ve bu ölçütler dört ilke altında toplanır:
- Algılanabilir: Bilgi, kullanıcının algılayabileceği bir biçimde sunulur. Görsellerin metin karşılığı, videoların altyazısı vardır.
- Kullanılabilir: Arayüz yalnızca fareyle değil klavyeyle de kullanılabilir ve kullanıcıya yeterli zaman tanınır.
- Anlaşılabilir: Metin açıktır, arayüz öngörülebilir davranır, hatalar anlaşılır biçimde anlatılır.
- Sağlam: İçerik, ekran okuyucular dâhil farklı tarayıcı ve yardımcı teknolojilerle doğru çalışır.
Her başarı ölçütü üç uyum seviyesinden birine aittir: A, AA ve AAA. A seviyesi en kritik engelleri kaldırır. AA, kurumsal siteler için yaygın kabul gören hedeftir. AAA en ileri seviyedir ve bazı içerik türlerinde tümüyle karşılanamaz.
Erişilebilir bir site kimin işine yarar?
İlk akla gelen engelli kullanıcılardır; onlar için erişilebilirlik, bir siteyi kullanabilmekle kullanamamak arasındaki farktır. Ama fayda çok daha geniş bir kitleye yayılır:
- Engelli kullanıcılar: Ekran okuyucu kullanan görme engelliler, altyazıya ihtiyaç duyan işitme engelliler, fare yerine klavyeyle ya da sesle gezinen kişiler ve sade dilden yararlanan kullanıcılar.
- Yaşlı kullanıcılar: Görme, işitme ve ince motor beceriler yaşla değişir. Kontrastlı metin ve geniş tıklama alanları herkesin işini kolaylaştırır.
- Geçici durumlar: Kolu alçıda olan, göz muayenesinden sonra bulanık gören ya da kucağında bebekle telefonu tek eliyle kullanan biri.
- Ortam koşulları: Güneş altında okunan bir telefon ekranı ya da sesin açılamadığı bir toplu taşıma aracı.
Bu yüzden erişilebilirliği küçük bir kitleye yapılan bir iyilik olarak değil, sitenin kalitesinin bir parçası olarak görmek gerekir.
Erişilebilir bir site için neleri kontrol etmelisiniz?
Aşağıdaki maddeler WCAG 2.2 AA'nın en sık karşılaşılan gereksinimlerini kapsar ve her ekibin kontrol edebileceği şekilde yazıldı:
- Metin alternatifleri: Bilgi taşıyan her görselin, anlamını anlatan bir alternatif metni olsun. Süs amaçlı görseller boş alternatif metinle ekran okuyuculardan gizlensin.
- Altyazı ve döküm: Videolarda altyazı, ses kayıtlarında metin dökümü bulunsun.
- Renk kontrastı: Normal metinde metin ile arka plan arasındaki kontrast oranı en az 4,5:1, büyük metinde en az 3:1 olsun. Beyaz zemin üzerindeki açık gri metin en sık rastlanan hatadır.
- Yalnızca renge dayanmamak: Zorunlu alanları ya da hataları yalnızca kırmızı renkle göstermeyin; yanına bir simge ya da metin ekleyin.
- Klavye erişimi ve görünür odak: Menüler, düğmeler, formlar ve açılır pencereler yalnızca klavyeyle kullanılabilsin. Odaklanılan öğe belirgin bir çerçeveyle görünsün; bu çerçeve tasarım uğruna kaldırılmasın.
- Mantıklı başlık yapısı: Her sayfada tek bir ana başlık olsun, alt başlıklar sırayla ilerlesin. Ekran okuyucu kullananlar sayfada başlıklar arasında gezinir.
- Form etiketleri ve hatalar: Her alanın görünür bir etiketi olsun; alanın içindeki silik örnek metin etiketin yerini tutmaz. Hata olduğunda hangi alanın nasıl düzeltileceği metinle anlatılsın.
- Anlamlı bağlantı metni: "Tıklayın" ya da "devamı" yerine bağlantının nereye götürdüğünü söyleyen metinler kullanın.
- Yakınlaştırma ve yeniden akış: Metin yüzde 200'e kadar büyütüldüğünde içerik kaybolmasın, dar ekranda sayfa yatay kaydırma gerektirmesin. Kullanıcının yakınlaştırmasını engelleyen ayarlar kullanılmasın.
- Hareket ve azaltılmış hareket: Kendiliğinden kayan slaytlar durdurulabilsin. İşletim sisteminde hareketi azaltma tercihini açan kullanıcılara sade bir deneyim sunulsun, yanıp sönen içerikten kaçınılsın.
- Dil özniteliği: Sayfanın dili HTML'deki lang özniteliğiyle belirtilsin. Ekran okuyucu metni doğru telaffuz etmek için bu bilgiyi kullanır.
- Erişilebilir belgeler: Sitedeki PDF'ler taranmış görüntü değil gerçek metin olsun, başlıkları ve okuma sırası etiketlensin. Herkesin okuması gereken bilgiyi mümkünse doğrudan sayfada yayımlayın.
Bir sitenin erişilebilirliği nasıl test edilir?
Erişilebilirlik testi üç katmandan oluşur ve hiçbiri tek başına yeterli değildir:
- Otomatik araçlar: Chrome'daki Lighthouse ya da axe gibi araçlar eksik alternatif metinleri, düşük kontrastı ve etiketsiz form alanlarını hızla bulur. Ancak sorunların yalnızca bir kısmını yakalar; bir alternatif metnin görseli doğru anlatıp anlatmadığını ya da odak sırasının mantıklı olup olmadığını değerlendiremez.
- Klavye testi: Fareyi bir kenara bırakın ve sayfayı yalnızca Tab, Shift+Tab, Enter, boşluk ve Esc tuşlarıyla kullanın. Her öğeye ulaşabiliyor, odağın nerede olduğunu görebiliyor ve açılan bir pencereden çıkabiliyor musunuz?
- Ekran okuyucu testi: Windows'ta ücretsiz NVDA, Mac ve iPhone'da yerleşik VoiceOver ile önemli akışları deneyin: bir formu doldurmak, menüde gezinmek, bir ürünü sepete eklemek.
Lighthouse erişilebilirlik puanının 100 olması, sitenin erişilebilir olduğu anlamına gelmez; yalnızca otomatik kontrollerin geçtiğini gösterir. Gerçek güvenceyi klavye ve ekran okuyucu testleri verir.
Erişilebilirlik ve SEO nerede kesişir?
Ekran okuyucular ve arama motorları bir sayfayı benzer biçimde okur: Görseli göremez, yapıyı koddan anlar. Bu yüzden erişilebilirlik için yapılan işlerin çoğu aramada görünürlüğe de katkı sağlar:
- Alternatif metinler görsellerin ne anlattığını arama motorlarına da söyler.
- Düzgün başlık yapısı sayfanın konusunu ve bölümlerini netleştirir.
- Anlamlı bağlantı metinleri hedef sayfanın konusunu anlatır.
- Video dökümleri içeriği okunabilir ve aranabilir hâle getirir.
Aynı yapı, içeriği özetleyen yapay zekâ yanıt motorlarının da işini kolaylaştırır. Erişilebilirlik tek başına sıralama getirmez, ama hız gibi iyi bir sayfa deneyiminin parçasıdır. Hız tarafını Core Web Vitals yazımızda ele aldık.
Avrupa Erişilebilirlik Yasası şirketinizi etkiler mi?
Avrupa Erişilebilirlik Yasası (European Accessibility Act, AB Direktifi 2019/882), 28 Haziran 2025'ten bu yana Avrupa Birliği'nde tüketicilere sunulan belirli ürün ve hizmetlere uygulanıyor. E-ticaret hizmetleri de kapsamdadır; hizmet sunan mikro işletmeler ise muaf tutulmuştur. Teknik tarafta, web içeriği için WCAG'i temel alan Avrupa standardı EN 301 549 referans alınır.
AB'deki tüketicilere çevrim içi satış yapıyorsanız kapsamda olup olmadığınızı kontrol etmelisiniz. Kapsam; hizmetin türüne, işletmenin büyüklüğüne ve satış yapılan ülkelere göre değişir. Bu bir hukuki değerlendirmedir; kendi durumunuzu bir hukuk danışmanıyla netleştirmenizi öneririz.
Erişilebilirlik ne zaman ele alınmalı?
En ucuz an tasarımın ilk günüdür. Renk paleti kontrast oranlarıyla birlikte seçilir, odak stilleri ve hata durumları bileşenlere baştan eklenir, içerik ekibi alternatif metin yazmayı yayın akışının parçası yapar. Bu kararlar bir kez doğru verildiğinde her yeni sayfa erişilebilir doğar.
Yayındaki bir siteyi sonradan düzeltmek de mümkündür, ama daha pahalıdır: Marka renkleri kontrast testini geçmeyebilir, özel yapılmış menüler yeniden yazılabilir, yüzlerce görsele tek tek alternatif metin eklemek gerekir. Teklif aşamasında erişilebilirliğin kapsamda olup olmadığını sorun; diğer soruları web sitesi yaptırırken sorulması gereken sorular, bütçeyi etkileyen kalemleri ise kurumsal web sitesi maliyetini belirleyen etkenler yazımızda topladık.
Son adım bir erişilebilirlik beyanı sayfasıdır. Bu sayfada hedeflediğiniz standardı, bilinen eksikleri, son değerlendirme tarihini ve kullanıcıların sorun bildirebileceği bir iletişim yolunu yazın. Dürüst bir beyan, kusursuzluk iddia eden bir sayfadan daha çok güven verir.
Erişilebilir bir site, yalnızca engelli kullanıcılar için değil, herkes için daha iyi bir sitedir.
Sık sorulan sorular
WCAG'e uymak yasal bir zorunluluk mu?
Bu, nerede, kime ve hangi hizmeti sunduğunuza bağlıdır. AB'deki tüketicilere e-ticaret gibi kapsamdaki hizmetleri sunuyorsanız Avrupa Erişilebilirlik Yasası sizi ilgilendirebilir. Kendi durumunuz için bir hukuk danışmanından görüş alın; teknik hedef olarak WCAG 2.2 AA iyi bir başlangıçtır.
Erişilebilirlik eklentisi ya da araç çubuğu yeterli mi?
Hayır. Siteye tek satır kodla eklenen bu araçlar eksik etiketleri, bozuk başlık yapısını ya da klavyeyle açılmayan menüleri düzeltmez. Ekran okuyucu kullananlar zaten kendi araçlarıyla gezinir; onlar için önemli olan, sitenin kodunun doğru yazılmasıdır.
A, AA ve AAA seviyelerinden hangisini hedeflemeliyiz?
Çoğu kurumsal site ve e-ticaret sitesi için hedef AA'dır. AAA bazı içerik türlerinde karşılanamadığı için W3C de onu sitenin tamamı için genel bir kural olarak önermez. Önemli sayfalarda AAA ölçütlerinden bazılarını uygulamak ise mümkündür.
Mevcut sitemizi yeniden yapmadan erişilebilir hâle getirebilir miyiz?
Çoğu durumda evet. Önce en çok kullanılan sayfa şablonlarını ve akışları denetleyin; şablonda yapılan bir düzeltme yüzlerce sayfaya birden yansır. Marka renkleri ya da özel bileşenler köklü sorunlar taşıyorsa, bunlar bir sonraki tasarım yenilemesinin kapsamına alınabilir.
Nereden başlamalı?
En çok kullanılan üç sayfanızı seçin: ana sayfa, bir ürün ya da hizmet sayfası ve iletişim formu. Her birinde Lighthouse erişilebilirlik raporunu çalıştırın, ardından fareyi bırakıp sayfayı yalnızca klavyeyle kullanın. Bulduklarınızı yukarıdaki kontrol listesine göre gruplayın; bu liste hem iyileştirme planınızın hem de erişilebilirlik beyanınızın taslağı olur.
Sitenizin erişilebilirliğini birlikte değerlendirmek ya da erişilebilirliği baştan gözeten bir site planlamak isterseniz bizimle iletişime geçin.