Eski Yazılımı Modernize Etmek: Baştan Yazmak mı, Adım Adım Dönüştürmek mi?

Çoğu şirket için daha güvenli yol, eski yazılımı adım adım dönüştürmektir: mevcut davranış testlerle güvenceye alınır, yayın hattı kurulur ve modüller aynı adreslerin arkasında tek tek yenilenir. Baştan yazmak ise ancak sistem küçükse, iş kuralları iyi belgelenmişse ya da mevcut teknoloji artık hiç ayakta tutulamıyorsa makul bir seçimdir. Bu iki ucun arasında başka seçenekler de vardır.

Eski (legacy) yazılım çoğu zaman kötü yazılım değildir. Yıllardır işi taşıyan, ama değiştirilmesi giderek zorlaşan yazılımdır. Web uygulaması geliştirme projelerinde mevcut bir sistemle karşılaştığımızda ilk sorumuz bu yüzden şudur: Bu sistemin hangi parçası gerçekten sorun çıkarıyor?

Bir sistemin modernize edilmesi gerektiğini nasıl anlarsınız?

Modernizasyon ihtiyacı nadiren tek bir olayla ortaya çıkar. Çoğu zaman şu işaretler birikir:

  • Desteği biten teknoloji: uygulamanın kullandığı çatı, veritabanı ya da işletim sistemi üreticinin destek listesinden çıkmıştır.
  • Duran güvenlik yamaları: desteği biten bileşenler artık güvenlik güncellemesi almaz ve bilinen açıklar kapanmadan kalır.
  • Yavaşlayan yayınlar: küçük bir değişiklik bile uzun test turları ve elle kurulum ister; ekip yayın gününden çekinir.
  • Tek kişiye bağımlılık: sistemi baştan sona yalnızca bir kişi anlıyor ve o kişi izne çıktığında değişiklikler duruyor.
  • Zorlaşan entegrasyonlar: yeni bir ödeme sistemi, mobil uygulama ya da raporlama aracı bağlamak için güncel bir API yoktur; veri dosyalarla ya da elle taşınır.
  • Artan barındırma maliyeti: uygulama yalnızca belirli bir sunucu türünde, lisanslı bir ortamda ya da esnekliği olmayan bir barındırma paketinde çalışabilir.

Güvenlik işareti diğerlerinden daha acildir, çünkü beklemenin bedelini yalnızca şirket değil, verisi sizde duran müşteriler de öder. Genel kontrolleri büyüyen şirketler için siber güvenlik kontrol listesi yazımızda topladık.

Modernizasyon için hangi seçenekler var?

"Baştan yazmak" ile "olduğu gibi bırakmak" arasında birçok seçenek vardır. Her biri farklı bir soruna cevap verir:

  • Tut ve güçlendir: bağımlılıklar güncellenir, izleme ve yedekleme eklenir, sistem belgelenir. Sistem işini görüyor ama kırılgansa ve az değişiyorsa uygundur.
  • Yeniden barındır ya da platform değiştir (rehost, replatform): kod büyük ölçüde aynı kalır, çalıştığı ortam değişir; örneğin uygulamayı Docker konteynerlerine taşımak. Asıl sorun barındırma, ölçeklenme ya da yayın süreciyse uygundur.
  • Yerinde yeniden düzenle (refactor): dışarıdan görünen davranış korunurken kodun yapısı parça parça iyileştirilir. Teknoloji hâlâ destekleniyor ama kod değiştirilmesi zor hâle geldiyse uygundur.
  • Hazır bir paketle değiştir: sistem muhasebe ya da insan kaynakları gibi standart bir işi yapıyorsa, onu özel olarak yaşatmak yerine olgun bir pakete geçmek daha mantıklı olabilir. Bu kararın ölçütlerini özel yazılım mı, hazır paket mi yazımızda anlattık.
  • Baştan yaz: sistem küçükse, kuralları iyi biliniyorsa ya da mevcut teknoloji artık hiçbir şekilde taşınamıyorsa düşünülebilir.
  • Aşamalı değiştir (strangler fig deseni): yeni sistem eskisinin yanında büyür, işlevler tek tek yeni tarafa geçer ve eski sistem zamanla devreden çıkar. Adını, bir ağacın çevresinde büyüyüp zamanla onun yerini alan boğucu incirden alır. Büyük ve iş için kritik sistemlerde en az riskli yol çoğu zaman budur.

Bu seçenekler birbirini dışlamaz. Önce barındırmayı değiştirmek, ardından modülleri aşamalı olarak yenilemek sık izlenen bir yoldur.

Baştan yazmak neden bu kadar riskli?

Baştan yazmak cazip görünür: temiz kod, yeni teknoloji, eski hatalardan kurtulmak. Ama tek seferde yapılan büyük geçişlerin riskleri çoğu zaman planlarda görünmez:

  • Gizli iş kuralları: eski sistem, yıllar içinde eklenmiş ve hiçbir yere yazılmamış kurallar taşır: özel bir indirim hesabı, belirli bir müşteri için istisna, bir raporun beklenen yuvarlama biçimi. Bunlar çoğu zaman yeni sistem canlıya çıktıktan sonra, bir kullanıcı "eskisi böyle yapmıyordu" dediğinde fark edilir.
  • Veri taşıma: eski veritabanında tutarsız kayıtlar, anlamı değişmiş alanlar ve elle düzeltilmiş veriler bulunur. Verinin tek seferde, hatasız ve kesintisiz taşınması başlı başına bir projedir.
  • Özellik dondurma: yeni sistem yazılırken eskisine özellik eklenmez ya da her özellik iki kez yazılır. İş beklemez; dondurma uzadıkça yeni sistem, yetişmeye çalıştığı hedefin gerisinde kalır.
  • Geç gelen değer: kullanıcılar yeni sistemden ancak geçiş gününde yararlanır. Proje yarıda kalırsa geriye kullanılabilir bir şey kalmaz.

Bu, baştan yazmanın hiçbir zaman doğru olmadığı anlamına gelmez. Ama kapsam büyüdükçe riski küçük parçalara bölmenin değeri de artar.

Adım adım dönüşüm nasıl planlanır?

Aşamalı bir modernizasyonda izlediğimiz sıra şudur:

  1. Envanter ve belgeleme: modülleri, veritabanı tablolarını, zamanlanmış işleri, entegrasyonları ve bunları kimin kullandığını çıkarın. Kimsenin kullanmadığı özellikler, taşınması gerekmeyen işlerdir.
  2. Mevcut davranışın çevresine testler: değiştirmeden önce sistemin bugün ne yaptığını kayıt altına alan testler yazın. Bu testler, yeni parçanın eskisiyle aynı sonucu verdiğini göstermenin en güvenilir yoludur.
  3. Önce CI/CD: otomatik derleme, test ve yayın hattını işin başında kurun. Sık ve küçük yayın yapabilmek, aşamalı dönüşümün ön koşuludur. Bu hattın ilkelerini dramsız DevOps yazımızda anlattık.
  4. Veri taşıma planı: hangi verinin ne zaman ve hangi yönde taşınacağını, geçiş süresince iki sistemin veriyi nasıl paylaşacağını ve tutarsız kayıtların nasıl temizleneceğini yazın.
  5. Modül modül değişim: eski ve yeni sistemin önüne bir yönlendirme katmanı koyun. Kullanıcılar ve diğer sistemler aynı adresleri ve API'leri kullanmaya devam ederken arkadaki modüller tek tek yeni sisteme geçer. İç kullanıcıların çalıştığı bir yönetim paneli gibi daha düşük riskli bir modülle başlamak, ekibin yeni yapıya güvenle alışmasını sağlar.
  6. Paralel çalıştırma: kritik işlemlerde iki sistemi bir süre birlikte çalıştırın ve sonuçları karşılaştırın. Farklar, gözden kaçan iş kurallarını gün yüzüne çıkarır.
  7. Geri dönüş planı: her adımda, sorun çıkarsa trafiği eski sisteme geri yönlendirecek basit ve denenmiş bir yol bırakın.

Bu sıra, her adımın sonunda çalışan bir sistem bırakır. Proje bir noktada durmak zorunda kalsa bile, o ana kadar yapılan iş kullanılmaya devam eder.

Platform değiştirmek pratikte nasıl görünür?

Kendi .NET uygulamalarımızı Windows paylaşımlı barındırmadan Linux sunucudaki Docker konteynerlerine taşıdık ve yayını bir Jenkins hattına bağladık. Bu, yukarıdaki seçeneklerden platform değiştirmenin bir örneğidir: asıl değişen, uygulamaların çalıştığı ortam ve yayına alınma biçimiydi.

Windows'tan Linux konteynerlerine geçen bir .NET uygulamasında genellikle şu konular öne çıkar:

  • Dosya sistemi farkları: Linux dosya adlarında büyük ve küçük harfi ayırır, dosya yolları da farklı yazılır.
  • Yapılandırma: sunucuya özel ayarlar ve gizli bilgiler koddan çıkarılıp ortam değişkenlerine ya da bir gizli bilgi yönetimine taşınır.
  • Kalıcı veri: yüklenen dosyalar ve loglar konteynerin içinde değil, konteyner yeniden oluşturulduğunda kaybolmayan bir alanda tutulur.
  • Yayın: her uygulama aynı hattan derlenir, test edilir ve yayına alınır. Kodun yapısını değiştirmek gerektiğinde bu iş, tekrarlanabilir bir yayın sürecinin üzerinde yapılır.

Hangi yolu seçeceğinize nasıl karar verirsiniz?

Ekibinizle şu soruları cevaplayın:

  • Asıl sorun kod mu, barındırma mı, yayın süreci mi, yoksa sistemin yaptığı iş artık yetmiyor mu?
  • Sistemin yaptığı iş sizi rakiplerinizden ayırıyor mu, yoksa standart bir iş mi?
  • Kullandığınız teknoloji hâlâ güvenlik güncellemesi alıyor mu?
  • İş kuralları yazılı mı, yoksa yalnızca kodda ve birkaç kişinin hafızasında mı?
  • İşiniz uzun bir özellik dondurmayı kaldırabilir mi?
  • Veriyi kesintisiz taşımanın bir yolu var mı?
  • Bir adım ters giderse eski duruma ne kadar hızlı dönebilirsiniz?

Sorun yalnızca barındırmaysa platform değiştirmek, iş standartsa hazır paket, kod değiştirilemez hâle geldiyse aşamalı değişim genellikle doğru başlangıçtır. Baştan yazmayı, sistem küçük ve kuralları iyi biliniyorsa düşünün.

Eski sistemi bir gecede değiştirmeye çalışmayın; onu her adımda çalışır durumda kalan küçük parçalarla emekliye ayırın.

Sık sorulan sorular

Modernizasyon sırasında yeni özellik geliştirmeye devam edebilir miyiz?

Aşamalı yaklaşımda evet. Yeni özellikler mümkün olduğunca yeni tarafta geliştirilir; böylece eski sisteme eklenen kod azalır ve iş beklemez. Baştan yazmada ise çoğu zaman özellik dondurmak ya da işi iki kez yapmak gerekir.

Eski sistemin belgeleri ya da kaynak kodu eksikse ne yapılır?

Önce sistemin dışarıdan gözlenen davranışı kayıt altına alınır: ekranlar, raporlar, veritabanı yapısı ve entegrasyonların gönderdiği veriler. Bu kayıtlar ve sistemi her gün kullanan kişilerle yapılan görüşmeler, eksik belgenin yerini büyük ölçüde tutar.

Konteynerlere taşımak modernizasyon sayılır mı?

Bir adımı sayılır. Barındırmayı, ölçeklenmeyi ve yayın sürecini iyileştirir, ama kodun yapısını ya da iş kurallarını kendiliğinden değiştirmez. Çoğu zaman sonraki adımlar için sağlam bir zemin hazırlar.

Paralel çalıştırma her modül için gerekli mi?

Hayır. Para, stok ya da fatura gibi hatanın pahalıya mal olduğu işlemlerde değerlidir. Daha az kritik modüllerde iyi testler ve hızlı bir geri dönüş yolu genellikle yeterlidir.

Modernizasyon ne zaman bitmiş sayılır?

Eski sistemin son modülü devreden çıktığında ve verisi güvenle arşivlendiğinde. Asıl hedef ise bir bitiş çizgisi değil, sistemin yeniden kolayca değiştirilebilir hâle gelmesidir.

Nereden başlamalı?

İlk adım, sisteminizin kısa bir envanterini çıkarmaktır: modüller, kullanıcılar, entegrasyonlar, kullanılan teknolojilerin destek durumu ve bugün en çok sorun çıkaran üç alan. Bu tek sayfalık belge, hangi seçeneğin size uyduğunu ve işe hangi modülden başlanacağını netleştirir.

Eski sisteminizi birlikte değerlendirmek ve güvenli bir modernizasyon yolu çizmek isterseniz bizimle iletişime geçin.

← Tüm yazılar

WhatsApp'tan Yazın